این یادداشت مختصر به درخواست دانشجویان دانشگاه خاتم‌النبیین(ص) در کابل تهیه شده بود که در شماره دوم نشریه دانشجویی فانوس (خزان 1390) منتشر شد. به امید کمک (هرچند ناچیز) به عده‌ای از دانشجویانی که در حین آمادگی برای امتحان با فراموشی، اضطراب و نگرانی مواجه می‌شوند، در این وب‌نوشت نیز برای دسترسی عموم عرضه گردید.

در طول چند سال تجربه‌ی تدریس در برخی مراکز علمی از جمله مؤسسه تحصیلات عالی خاتم‌النبیین(ص)، و هم‌چنان در دوره‌ی دانشجویی، بارها مشاهده نمودیم که دانشجو با اضطراب و نگرانی تا پشت دروازه سالن امتحانی متن قطور درسی را در دست گرفته و با عجله ورق می‌زند و با دلهره و اضطراب تندتند می‌خواهد در ظرف چند دقیقه‌ی کوتاه مطالب یک کتاب را به تمام و کمال در کله مبارک فرو ببرد. این وضعیت انسان را به یاد آن ضرب المثل می‌اندازد که «شتر پای کوتل چاق نمی‌شود». به صورت فردی بارها به دانشجویان تذکر داده‌ایم که این سبک آمادگی

برای امتحان نه تنها مفید نیست، بلکه آثار زیانباری نیز روی حافظه و روان فرد باقی می‌گذارد و ذهن را مختل نموده و از کار می‌اندازد. با توجه به فرارسيدن فصل امتحانات این سمستر و دغدغه‌ي دانشجويان براي سپري نمودن موفقيت‌آميز امتحانات، این مسأله در یکی از صنف‌های درسی مطرح شد. پیرو آن طرح مسأل، رئیس محترم رئیس پارلمان دانشجویی که دغدغه‌ی کمک به دانشجویان را در زمینه‌ی امتحانات داشتند، به بنده سفارش نمودند که نکاتی در این باب نگاشته و به نشریه پژوهه بسپارم تا کمکی باشد برای دانشجویانی که علاقمند روشمندی در مطالعه و امتحان هستند. بنده نکات مختصری را که در بخش اقتراح شماره اول نشریه رویش مطرح نموده بودم، (با مقداری دست کشیدن به روی آن سیاهه‌ی سال پار که شاید به دست اکثریت دانشجویان عزیز نرسیده باشد)، به نشریه پژوهه تقدیم نمودم تا لبیکی باشد به اصحاب پژوهه و ارمغان ناچیزی برای دانشجویان عزیز (از باب ران ملخ تحفه‌ی سلیمان).

به لحاظ روان‌شناختي و اصول تعليم و تربيت، نکات زیادی در باب چگونگی آمادگی برای امتحان مطرح شده است. اما بنده براساس تجربه‌ي شخصي خودم، نکاتي را مطرح خواهم نمود که خود بدانها ملتزم بوده‌ام و تاکنون نيز از التزام به اين شيوه پشيمان نيستم. مسلم است که برخي از اين نکات متأثر از توصيه‌هايي بوده است که در گذشته در جايي خوانده و يا از افراد ديگر شنيده ام و در کنار تجربيات شخصي، براي بنده دروني شده و به آن‌ها باور دارم. آمادگي براي امتحان و تضمين موفقيت در امتحان را  به لحاظ شرايط و وضعيت زماني، مي‌توان به دو بخش تقسيم نمود: يکي وضعيت و شرايط قبل از حضور در جلسه امتحان و ديگري وضعيت حضور در جلسه امتحان. بنابراين، در ارتباط با هر يک از دو وضعيت فوق، نکات جداگانه‌اي را عرض مي‌کنم.

 1. نکاتي که قبل از فرارسيدن لحظه‌ي امتحان بايد رعايت نمود

1-1. دانشجو بايد قبل از فرارسيدن زمان امتحان و در طول مدت فراگيري، با درس و متن درگير باشد و آمادگي براي امتحان را در شب امتحان موکول نکند. مسلم است که در شب امتحان نمي‌توان آمادگي مناسبي براي امتحان پيدا نمود. (شتر پای کوتل چاق نمی‌شود).

2-1. وقت و زمان خود را به صورت مناسب مديريت نماييد، به گونه‌اي که بين امتحانات و متون گوناگون که از لحاظ سادگي و سنگيني يا حجم متفاوت است، از لحاظ مدت زماني که براي هرکدام اختصاص مي‌دهيد، تفاوت قائل شويد و زمان را عادلانه تقسيم نماييد نه به صورت مساوي. به عنوان مثال، اگر فردا امتحاني داريد که متنش حجيم و سنگين نيست، و پس از آن امتحاني داريد که متنش حجيم و سنگين است، مقداري از وقت و زمان امتحان اولي تان را به امتحان دوم هديه نموده و به اين امتحان مشکل‌تر اختصاص دهيد.

3-1. يک‌سره و بدون تفريح به مطالعه نپردازيد و با خسته کردن مغز خود، از کارآيي آن نکاهيد. پس از هر نيم ساعت مطالعه، به مدت 2-3 دقيقه و يا پس از يک ساعت مطالعه، به مدت ده دقيقه به تفريح و رفع خستگي بپردازيد. در اين مدت خود را در فضاي بازي قرار داده و چيزي بخوريد و يا با يک مزاح با کسي تلاش کنيد که زمينه خنده و شادي را براي خود فراهم کنيد تا ذهن و مغز شما از خستگي خارج شده و براي مطالعه‌ي مفيد و مجدد آماده شود.

4-1. هیچ وقت تلاش نکنید که تمامی مطالب و جزئیات را به حافظه بسپارید. این کار به خصوص در حین تراکم امتحانی و فرصت کم، به هیچ وجه شدنی نیست. باید مطالب اصلی و آن نکات کلیدی را آن‌هم به صورت دسته‌بندی شده و مرتب به ذهن سپرد که ذهن در نگهداری آن آمادگی دارد، نه مطالب تفصیلی و جزئی را که اگر شب بخوانیم فردا فراموش مان می‌شود و از کلبه‌ی ذهن پرواز می‌کند.

5-1. با این حال، نکته‌ی قبل به این معنا نیست که متن را سرسری بخوانید. خواندن و فهمیدن متن یک چیز است و به خاطر سپردن و حفظ کردن، مطلب دیگری است. متن امتحاني بايد حداقل يکبار بسيار دقيق و عميق مطالعه شود تا مطالب و نکات اساسي براي شما کاملا مشخص شود. آنگاه باید برای به خاطر سپردن نکات خوانده شده و به فهم‌درآمده، تدبیری بیندیشید. به این صورت که در حين مطالعه‌ي عمقي، بايد در زير  نکات اصلي و مهم، با پنسل خط بکشيد. علاوه بر اين، کليدواژه‌ها و کلماتي را که در متن محوريت دارد، در حاشيه‌ي متن يادداشت کنيد.

6-1. سپس خلاصه و چکيده‌ي مباحث يک متن را که مي‌تواند همان موارد خط کشي شده و کليدواژه‌هاي يادداشت شده در حاشيه‌ي متن باشد، بايد در کاغذ تمييز و مناسب، با بيان خودتان و کمک گرفتن از عبارات متن، يادداشت نماييد. البته يادداشت بايد بسيار شفاف و گويا باشد و واقعا نکات اصلي و رؤوس مطالب يادداشت گردد. نکات اصلي از نکات فرعي در حين مطالعه‌ي عمقي بايد مشخص شده باشد و خود تان به اين تشخيص رسيده باشيد که کدام مطالب نکات اساسي و رکن متن را تشکيل مي‌دهد و کدام يک زيرشاخه يا مطالب فرعي و توضيحي در باب نکات اصلي متن است. مطالب متن بايد قبل از اين براي شما دروني شده باشد و بتوانيد خلاصه‌ي آن‌را به گونه‌اي بنويسيد که گويا انديشه و تراوشات ذهني خود شماست.

7-1. مطالب را بسيار نزديک به هم و مسلسل يادداشت نکنيد. بين مطالب متعدد بايد فاصله مناسب وجود داشته باشد و تا جايي که ممکن است، براي تنظيم يادداشت، از نمودار، جدول و ديگر طرق تنظيم و تقسيم‌بندي مطالب استفاده شود. اين نکته مهم‌است که تلاش نماييد تا حد مقدور، مطالب را به شکل نمودار يا اشکال و جداول در بياوريد. دليل اين امر آن است که ذهن و مغز انسان با نمودارها، دسته‌بندي‌هاي روشن و اشکال و جداول راحت‌تر مأنوس مي‌گردد و حافظه مطالبي را که به صورت پيوسته و درهم نوشته شده باشد، کمتر مي‌تواند در خود نگهدارد.

8-1. براي به خاطر ماندن برخي مطالب، تلاش نماييد از طريق تشبيه‌سازي و غيره بين مطالب متن و برخي اموري که در ذهن‌تان مي‌رسد، تداعي‌سازي نماييد. مثلا مطلب را به يک داستان عجيب و غريب يا خنده‌دار براي خود تبديل کنيد. ممکن است اگر کس ديگري از اين کار شما مطلع شود، به شما بخندد و آن‌را حمل بر ديوانگي شما بکند! مهم نيست، براي شما بايد اين مهم باشد که به هر طريقي شده، مطلب در چنگ حافظه‌تان باشد.

9-1. نقش ورزش، خواب به ميزان کافي و تغذيه‌ي مناسب نيز نبايد ناديده گرفته شود. بي‌خوابي يا کم‌خوابي به اميد اينکه بيشتر بخوانيد، آثار منفي در پي خواهد داشت. به جاي بي‌خوابي يا کم‌خوابي، تلاش کنيد که وقت‌تان صرف کارهاي بيهوده نشده و به بطالت نگذرد و از فرصت‌هاي مناسب‌تر ديگر بيشتر بهره ببريد.

10-1. وقتي به زمان امتحان نزديک مي‌شويد، متن را کنار بگذارید و به مرور يادداشت‌هايي که تهيه‌ کرده ايد، بپردازيد و نيازي به مطالعه‌ي متن نبايد داشته باشيد. اين غيرمعقول است که انتظار داشته باشيم تمام جزئيات متن در حافظه انسان بماند. بنابراين، تلاش کنيد که از طريق مرور مکرر به يادداشت و چکيده مباحث متن، مطالب اصلي را در حافظه بسپاريد. به متن تنها هنگامي مراجعه کنيد که يکي از يادداشت‌هاي شما براي‌تان نامفهوم يا مبهم باشد و براي رفهم ابهام به قسمت مربوطه به متن مراجعه نماييد.

11-1. اگر يادداشت‌تان دقيق و درست تهيه شده باشد، و اگر متن را قبلا خوب مطالعه کرده باشيد، هنگام مراجعه به يادداشت و کليدواژه‌هايي که از متن استخراج نموده‌ايد، مطمئن باشيد که بسياري از جزئيات نيز هنگام مرور يادداشت، در ذهن شما تداعي خواهد شد. بنابراين، تأکيد مي‌شود که هرچه به زمان امتحان نزديک مي‌شويد، بايد به يادداشت تان مراجعه و مرور مکرر داشته باشيد و در آخرين لحظات کافي است که يک نگاه سريعِ دو يا سه دقيقه‌اي به تمام يادداشت‌تان داشته باشيد. پس ذهن تان را با مراجعه بي‌فايده به خود متن آشفته نگردانيد. چون شما نمي‌توانيد در فرصت اندک تمام متن را مرور نمايد. تنها اثر اين کار آن است که ذهن شما خسته و آشفته مي‌شود و مطالب درهم مي‌آميزد.

12-1. در روزهاي امتحاني کمي زودتر از هر روز ديگر از خانه حرکت کنيد تا به موقع بلکه زودتر از وقت سر جلسه‌ي امتحان برسيد. اگر کمي ديرتان شود و ترافيک شهر يا موانع ديگري ضميمه شود، دچار اضطراب و نگراني شده و اين وضعيت صدمه‌ي شديدي بر اوضاع روحي و مغز شما وارد خواهد نمود و چندين ساعت مطالعه و زحمت را هدر خواهد داد. کافي است در لحظات آخر باقي مانده به امتحان، از ترس اينکه به امتحان نرسيد، مضطرب شده يا با عجله و نفس‌نفس زدن خود را به جلسه‌ي امتحان برسانيد و يا چند ثانيه با ناظر امتحان که از ورود شما ممکن است در جلسه‌ي امتحان ممانعت کند، مشاجره و بحث داشته باشيد، همين وضعيت سبب مي‌شود که مغز شما هنگ کند، سيستم عصبي‌تان در‌هم بريزد و از تسلط روحي شما کاسته شود. 13-1. البته یکی از نکات مهم در ارتباط با فعالیت مغز که برای امتحانات باید مورد توجه باشد، برنامه غذایی مناسب است. حضور در جلسه امتحان با شکم خالی به هیچ وجه صحیح نیست. گرسنگی سبب کاهش قند خودن و در نتیجه کاهش تمرکز و اختلال در کارکرد حافظه در حین امتحان می‌گردد. برخی افراد مصرف شیرینی‌جات را جایگزین غذا می‌کنند و یا هم ضمن صرف غذا، با مصرف شیرینی‌جات تلاش می‌کنند که فعالیت مغز و حافظه خود را در حین امتحان افزایش دهند. بنده در این خصوص از برخی پزشکان آثار مصرف شیرینی‌جات را جویا شدم. نظر پزشکان این است که مصرف شیرینی‌جات اگرچه در کوتاه‌مدت سبب افزایش قند خون و عمل بهتر مغز و حافظه می‌گردد، ولی در دراز مدت آسیب‌های جدی به فعالیت مغز وارد می‌کند. بنابراین، شیرینی‌جات به هیچ وجه جایگزین مناسبی برای غذا یا میوه و میوه‌های خشک نیست.

2. نکاتي که در جلسه‌ي امتحان بايد رعايت شود

1-2. با وضو و توکل به خداوند و با آرامش تمام در جلسه‌ي امتحان حاضر شويد. شما مي‌توانيد اساس درس خواندن و امتحان را يک عبادت در نظر بگيريد و با اين نيت به آن بپردازيد. در اين صورت، آرامشي خاطري خواهيد داشت که چيزي سبب زايل شدن آن و به وجود آمدن اضطراب، استرس و دلهره در شما نخواهد شد.

به هر نحوي شده است، تلاش کنيد که بر خود مسلط باشيد و اضطراب و نگراني را از خود دور کنيد. به هيچ وجه منفي‌بافي نکنيد و اعتماد به نفس تان را تقويت کنيد و مرتب به خود بگوييد که مي‌توانيد امتحان را موفقانه سپري نماييد. امتحان را براي خود بسيار عادي جلوه دهيد و به خود تلقين کنيد که در وضعيت کاملا عادي و طبيعي قرار داريد.

2-2. پس از آنکه سؤالات امتحاني را دريافت نموديد، با آرامش و خونسردي تمام، نخست تمامي سؤالات را به دقت مرور نماييد. گفته‌اند که فهم سؤال نصف جواب است. بنابراين، مطمئن شويد که سؤالات را درست فهميده‌ايد تا جواب را نيز درست بنويسيد.

3-2. ابتدا به حل سؤالاتي بپردازيد که جواب آن را به خوبي مي‌دانيد. سپس به سؤالاتي بپردازيد که تا حدودي مطمئن ايد جوابش چيست. حل سؤالاتي را که نمي‌دانيد، در آخر بگذاريد. اگر از ابتدا ذهن‌تان را درگير سؤالات کنيد که جوابش را نمي‌دانيد، آمادگي براي حل سؤالاتي را که مي‌دانيد نيز از دست خواهيد داد.

4-2. پاسخ‌ها را کوتاه، مختصر و گويا بنويسيد. اگر در مورد حل يک مطلبي مشکل داريد، ‏‏سعي کنيد با ‏پاسخ دادن به بقيه موارد، نشان دهيد که تا چه حد در آن زمينه مي‌دانيد. اگر يک اصطلاح ‏‏خاص به يادتان نمي‌آيد، ‏سعي کنيد با کلمات ديگر و به زبان خودتان، آن مطلب را توضيح دهيد.‏

5-2. در صورتي که جواب يکي از سؤالات را نمي‌دانيد، به جاي آشفته ساختن مغز خود از طريق تلاش براي تقلب و نقل گرفتن که سيستم عصبي و مغزتان را درهم‌ خواهد ريخت، تلاش کنيد که از طريق تفکر، چيزي را به خاطر بياوريد. با خود تعهد کنيد که به نقل و تقلب عادت نکنيد که اين عمل نه تنها به لحاظ اخلاقي شايسته نيست، بلکه مفيد نيز نخواهد بود و روي شخصيت‌تان نيز اثر منفي درازمدت بر جاي خواهد گذاشت.

6-2. ‏قبل از تحويل ورقه‌ي امتحاني، ورقه‌ي خود را يکبار به دقت مرور کنيد و اگر نکاتي رادر ‏حين نوشتن فراموش کرده ايد، کامل کنيد و سؤالاتي راکه به آنها پاسخ مبهم و نامشخص‏ داده ايد، بيشتر توضيح دهيد.‏ ممکن است يک سؤال را از روي غفلت اصلا پاسخ نداده باشيد که در حين مرور مجدد متوجه آن مي‌شويد.‏

 

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید